Liên hoan phim quốc tế VN lần 1- VNIFF 1er

Liên hoan phim quốc tế Việt Nam lần 1

Thước đo văn hóa ứng xử của những người làm văn hóa

Kể từ Liên hoan phim Châu Á-Thái Bình Dương năm 1999, thì Liên hoan phim Quốc tế Việt Nam lần 1- 1sVNIFF , vừa diễn ra tại Hà Nội từ 17-21.10.2010 là sự kiện điện ảnh được trông đợi nhất của những người làm điện ảnh và công chúng yêu điện ảnh VN suốt bao nhiêu năm qua. Nhưng không thể không“chạnh lòng” khi văn hóa ứng xử của chủ nhà đã không theo kịp tầm của sự kiện.

Khi chủ nhà chỉ ưu tiên chủ nhà
Nếu ai có theo dõi lễ khai mạc 1sVNIFF tại Trung tâm Hội nghị quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội và qua truyền hình trực tiếp vào 20 giờ ngày 17.10.2010, mới thấy sự không hiếu khách đến mức lạnh nhạt của nước chủ nhà.
Thảm đỏ được trải dài từ ngòai vào tới cửa Hội trường dài gần 400m, một chiều dài rất dài, hứa hẹn sự kiện thảm đỏ chắc sẽ long trọng, lộng lẫy và sôi động, hâm nóng bầu không khí của 1sVNIFF.
Nhưng, như người miền Nam hay hài hước:”Tưởng thế mà không phải thế, mà tệ hơn thế”. Công việc đón khách, theo truyền thống hiếu khách của người VN, làm gì thì làm cũng phải ưu tiên khách đến nhà mình. Nhưng cứ nhìn những gì diễn ra thì không khỏi buồn lòng những ai thật sự xem trọng văn hóa giao tiếp- nhất là ngọai giao.
Từ hai MC của VTV, gần như không làm gì ngòai “hét” tên các diễn viên, ca sĩ, hoa hậu…VN, những người khá quen mặt, còn thì những người bạn nước ngòai, trong đó có cả các vị khách quý của Venice, Cannes, Berlin, các vị trong Ban giám khảo là những nhà làm điện ảnh uy tín, những nghệ sĩ, đạo diễn thế hệ “khai quốc công thần” của nền điện ảnh VN thì gần như bị “quên”.
Không biết có phải hai MC không biết tên, không biết mặt, không kiểm tra xem khách tham dự là ai để có lời dẫn chính xác, nên “im lặng là vàng”. Các fan cổ động viên cũng theo sự nhiệt tình của hai MC. Gặp “người quen” thì vỗ tay reo hò, chụp ảnh, xin chữ ký đến nhốn nháo, còn khi gặp khách lạ cả bạn lẫn ta thì lẹt đẹt vỗ tay chừng vài tiếng cho có lệ.
Không người hướng dẫn, không có chủ nhà long trọng tiếp rước, khách bơ vơ trên thảm đỏ, lúng túng không biết phải đi đến tận đâu, làm gì, có ai cần chụp ảnh mình không, chưa kể MC nam còn kéo giật một minh tinh Trung Quốc phỏng vấn ngay tại thảm đỏ làm anh ta khá bối rối.
Các NSND của VN như “lão ông” Bùi Đình Hạc, đạo diễn “cây đa cây đề” Hải Ninh, bậc kỳ tài Đặng Nhật Minh… thì cứ tư nhiên mà sải bước trên thảm đỏ trong ánh mắt thơ ơ ngơ ngác của các fan hâm mộ, tai giả điếc khi nghe rất to những câu hỏi, câu trả lời không biết nên buồn hay vui:Ai nhỉ? Không biết.
Điều này không chỉ diễn ra trong đêm khai mạc mà còn cả vào chiều ngày 20.10.2010 ở Nhà hát TP.Hà Nội và sự kiện thảm đỏ đêm bế mạc 1sVNIFF ở Trung tâm Hội nghị quốc gia Mỹ Đình tối 21.10.2010.
Báo chí truyền thông thì sao? Cũng là “nhất bên trọng, nhất bên khinh”.
Dày đặc trên chuyên trang văn hóa của các báo in, báo điện tử, báo mạng và cả VTV, suốt 5 ngày diễn ra 1sVNIFF, chỉ thấy “ưu tiên” hình ảnh những diễn viên trẻ VN với các kiểu đầm dạ hội gợi cảm lộng lẫy, lễ phục nam sang trọng lịch thiệp, những cặp đôi diễn viên “hot” trong giới trẻ trên thảm đỏ, nhưng vắng bóng những người bạn quốc tế sang VN tham dự 1sVNIFF, ngọai trừ hai minh tinh Trung Quốc- vì hai anh quá quen với các bộ phim Trung Quốc được chiếu ở VN, và vài nhân vật được phỏng vấn.
Ban tổ chức có lẽ “lực bất tòng tâm” hay vì với một sự kiện văn hóa tầm quốc tế nên bị ngợp, đuối sức, không bao quát được, luôn bị động từ giờ giấc, địa điểm tới việc đón khách. Ngay trong đêm khai mạc, các thành viên của các Ban giám khảo đều được trân trọng giới thiệu, nhưng duy một người, không biết do vô ý hay do lý do gì mà MC đã quên không một lời xin lỗi, không giới thiệu Chủ tịch Ban giám khảo Philip Noyce, trong khi ông ngồi trên hàng nghế danh dự.
Buổi giao lưu với công chúng hâm mộ và phỏng vấn báo chí vào chiều ngày 20.10.2010, khi thảm đỏ được (hay bị) rút từ 700m xuống còn 150m, thì khách càng lạc lõng hơn trong không khí “ưu tiên ngươi nhà” của các fan hâm mộ (độ chừng hơn trăm người). Rồi khi vào phòng Gương của Nhà hát Lớn, với vài chiếc ghế, người thì vừa đông, vừa nhộn nhao: khách, diễn viên, nghệ sĩ, báo chí…nên nhiều đòan điện ảnh các nước lúng túng, không biết sẽ làm gì tiếp theo. Kết quả, đòan điện ảnh Pháp đã rút lui lặng lẽ, kéo theo vài đòan khác sau khi ngơ ngác nhìn trứơc ngó sau không thấy ai đóai hòai tới mình cũng âm thầm ra về.

Ban Tổ chức không chơi đẹp
Chiều ngày 17.10.2010, trong khuôn khổ 1sVNIFF, chương trình tôn vinh điện ảnh, NSND-đạo diễn Hồng Sến được đông đảo công chúng yêu điện ảnh và đồng nghiệp trong ngòai nước tưởng nhớ và tôn vinh sự nghiệp điện ảnh của ông. Bộ phim “Cánh đồng hoang” với các giải thưởng điện ảnh VN và quốc tế cũng được chiếu trong dịp này
“Chủ nhân” thì đã là người thiên cổ, nhân vật chính “Ba Đô” – diễn viên Lâm Tới cũng đã về “thế giới khác”. Song còn nhiều diễn viên, các thành viên khác góp phần làm nên thành công cho bộ phim này cũng như các bộ phim khác của ông như “Mùa gió chướng”, “Vùng gió xóay”, “Hòn Đất”… không thấy có mặt trong buổi tôn vinh. Đặc biệt là nhà văn Nguyễn Quang Sáng, người viết kịch bản như cặp bài trùng với đạo diễn Hồng Sến làm nên thành công của phim cũng vắng bóng.
Do Ban Tổ chức không mời? Sự vắng mặt của họ làm cho buổi tôn vinh trở nên ít ý nghĩa. Nói rộng hơn, nhìn vào số khách mời của 1sVNIFF, thấy thiếu vắng nhiều những thế hệ điện ảnh VN, trong khi quá thừa những diễn viên “tay ngang”, những diễn viên phim thị trường, phim truyền hình, hoa hậu, ca sĩ trẻ, chưa thật sự có nhiều đóng góp cho điện ảnh VN.
Ngay cả Liên hoan phim hay Cánh diều của VN, thì báo chí cũng được ưu tiên tác nghiệp tốt nhất. Nhưng trong 1sVNIFF có hai “hệ thống” truyền thông, một của BHD-nhà tài trợ, một của Cục Điện ảnh. Chưa kể số “phóng viên dự bị”- vừa là fan vừa là sinh viên báo chí được nhà tài trợ thuê làm tin. Thế là chồng chéo.
Tác nghiệp báo chí chưa khi nào bệ rạc như ở 1sVNIFF, báo chí không có chỗ tác nghiệp riêng ở sự kiện thảm đỏ, ở các rạp chiếu phim, ở các cuộc giao lưu… nên cứ “tự mình cứu mình”. Chạy, chen, ngồi bệt dứơi đất, vừa chạy vừa chen vừa chụp, vừa thở hổn hển vừa dí micro vào nhân vật phỏng vấn… Miễn là được việc.
Lại còn có cả việc phỏng vấn “kín”, chỉ vài báo được ưu tiên phỏng vấn nhân vật, hay tranh giành phỏng vấn, để cuối cùng một nhân vật, như Trưởng ban giám khảo phim truyện nhựa Philip Noyce đành “nhất cử, nhiều tiện” phải trả lời phỏng vấn tập thể báo chí.
Và có hay không sự thiếu công bằng của Ban tổ chức lẫn của báo chí truyền thông VN khi tiêu chí của 1sVNIFF là giới thiệu nền điện ảnh Châu Á-Đông Nam Á, phim dự thi cũng là của Châu Á?
Ngòai các nhân vật nổi tiếng như các giám đốc của Cannes, Venice, Pusan, Berlin…, đạo diễn trong Ban giám khảo, các nhà làm phim của điện ảnh Pháp được các phóng viên quan tâm, xem ra điện ảnh châu Á- Đông Nam Á chỉ có hai minh tinh Trung Quốc là đựoc ưu ái, còn Thái Lan, Philippine, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Campuchia
… thì gần như không ai đóai hòai.
Có một chi tiết, chưa biết lỗi của ai, nhưng trong chương trình nghệ thuật đêm khai mạc 17.10.2010 của 1sVNIFF, trong tiết mục múa “Câu chuyện của những chiếc giầy”- biên đạo múa Tấn Lộc, nhưng âm nhạc của ai thì không giới thiệu, kể cả hàng chữ chạy trên VTV1 truyền hình trực tiếp cũng không.
Và chưa kể đêm bế mạc, trên trang web của VNIFF vẫn đề hàng chữ VTV1 truyền hình trực tiếp, nhưng cuối cùng là VTV2. Trong khi MC của VTV giới thiệu đầy đủ 8 chuyên mục giải thưởng, nhưng mới chỉ có 5 giải thưởng được công bố thì MC của VTV tuyên bố Lễ bế mạc 1sVNIFF kết thúc, không thêm một lời giải thích vì sao thiếu vắng 3 giải còn lại.
Điều đó chỉ được công bố trong buổi họp báo ngay sau lễ bế mạc, làm cánh truyền thông “chạy đua” đến tận khuya lắc mới xong tin về tòa sọan.
Có thể xem như đó là một cách hành xử chưa đẹp của Ban Tổ chức?

Giữa chốn đông người, họ có phải là nghệ sĩ không?
Một cuộc xô xát có động tay động chân với đồng nghiệp ở nơi công cộng, trứớc mặt nhiều người, của một đạo diễn trẻ đang đình đám với phim chiếu giới thiệu trong 1sVNIFF.
Một trận “văng” vào nhau những ngôn từ không có trong từ điển của người có văn hóa ngay ở Văn Miếu trong đêm họat động khuôn khổ 1sVNIFF giữa một đạo diễn-giám đốc với bạn đồng nghiệp. Nghe nói là có bia-rượu góp phần?
Một phen cử tọa trong một cuộc hội thảo về điện ảnh VN nín thở hồi hộp lo lắng “chiến tranh” xảy ra giữa hai đạo diễn, đại diện hai trường phái phim Thị trường- Nhà nước, có xung đột về ngôn từ khá căng thẳng, bất chấp lịch sự tối thiểu. May mà khách nước ngòai không hiểu tiếng Việt.
Một cô ca sĩ kiêm diễn viên vài phim thị trường cứ hồn nhiên trả lời phỏng vấn truyền thông, tự nhiên để phóng viên chụp ảnh, mặc cho dây áo tụt xuống quá vai đe dọa “sự cố” hở vòng 1.
Một cô diễn viên có lẽ tự nhủ đã” 100%” trên phim ( 1/10 phim được tham dự tranh giải phim truyện), nên rất tự nhiên diện chiếc váy trong suốt trên thảm đỏ buổi khai mạc 1sVNIFF và sau đó thì tiếp tục “cống hiến” mãn nhãn công chúng bởi chiếc váy siêu ngắn trên thảm đỏ Nhà hát Lớn Hà Nội buổi sau.
Một diễn viên nữ nổi lên từ một phim của đạo diễn Việt kiều trong mấy ngày diễn ra các sự kiện công cộng, không ngần ngại khoe vòng 1 “ngồn ngộn” với nhiều kiểu váy bó, tưởng chừng thở mạnh một cái là tung hết, làm “nóng” bao ánh nhìn trần tục…

Còn nhiều cách ứng xử bi-hài của 1sVNIFF, không thể kể hết ra được. Nhưng chỉ vài nét chấm phá qua 5 ngày diễn ra 1sVNIFF, có thể nói chính xác, là thước đo “tầm” văn hóa của những người được cho là có văn hóa vẫn chưa có văn hóa ứng xử đúng mực trong vai trò người có văn hóa.
Nhìn rộng ra, từ những “tiểu tiết” tưởng như là “chuyện thường ngày”, có thể như một cảnh báo không thừa về văn hóa ứng xử. Nó đang bị xem nhẹ và dần trở thành một thứ xa xỉ ít ai quan tâm./.

Phương Nam