NSNA Đào Hoa Nữ

Đào Hoa Nữ, người khám phá vẻ đẹp Việt Nam
bằng nghệ thuật ánh sáng


Nói đến ảnh triển lãm trong Đại Nội kinh thành Huế xưa kể từ Festival đầu tiên năm 2000, những bộ ảnh mang tên nữ NSNA Đào Hoa Nữ đã như một “đặc sản” của Huế và của Festival.Và khi nói đến chị, trong giới NSNA VN và những người yêu ảnh đều có chung nhận xét, đó là một nghệ sĩ chuyên khám phá vẻ đẹp tiềm ẩn đất nước-con người Việt Nam.

VN, đất nước- con người là chủ đề xuyên suốt cho những bức ảnh của chị .Năm 1983, bức ảnh đầu tiên đoạt giải, giải Nhất của Liên hoan Nhiếp ảnh TP.HCM là ảnh phong cảnh VN, năm 1993 ra tập sách ảnh “VN quê hương tôi”, năm 2000 trong Festival đầu tiên ở Huế là sách ảnh “Huế, đất Mẹ của tôi”, 2006 “Huế,TP Festival”…
Rồi từ cuộc triển lãm ảnh cá nhân đầu tiên năm 1993 mang tên “Đất nước- Con người VN”, tiếp theo là những cuộc triển lãm ảnh: Lăng tẩm và Chùa Huế, Thời trang Cung đình Huế, Cõi riêng Huế, Nét hoa văn trong xây dựng Lăng tẩm và Hoàng thành Huế, Cây đa-bến cũ-con đò”…
Chị đã thành “danh” cũng từ những bức ảnh về VN mà như trong một tâm sự bằng chính trái tim mình:Không ai nhìn thấy tôi trong những tấm hình, bởi chính tôi đã tan hoà vào chất thơ trầm mặc mà tôi gọi là Đất nước, hoặc cũng có thể gọi là Hạnh phúc đối với đời tôi.
Không những chị đã sở hữu nhiều giải thưởng ảnh nghệ thuật quốc tế, trong nước, có ảnh tham dự nhiều triển lãm ảnh ở nước ngoài, chị còn là một NSNA đóng góp nhiều cho sự phát triển của nghệ thuật nhiếp ảnh VN.
Câu lạc bộ ảnh Nghệ thuật Hải Âu, gồm các nữ NSNA được phong tước hiệu A, E.Fiap, E.Vapa ở TP HCM,mà chị là thành viên sáng lập,gây dựng phong trào,làm Chủ nhiệm, 18 năm hoạt động,đã đạt thành tích đáng nể với giới NSNA VN:Hàng trăm giải thưởng quốc tế, trong nước, nhiều triển lãm cá nhân tại các nước Nhật, Pháp, Bỉ,… cùng 18 cuốn sách ảnh nghệ thuật, là 1 cái tên “sáng giá” trong giới nghệ thuật nhiếp ảnh VN.
Riêng chị đang giữ trọng trách trong BCH Hội NSNA VN, Uỷ viên Hội đồng Nghệ thuật Hội NSNA TP.HCM. Và cũng là để đánh giá những đóng góp của chị cho nền nghệ thuật nhiếp ảnh VN, chị đã được Chính phủ trao tặng Huân chương Lao động hạng 3 năm 2005.

Cuộc hành trình đến với nghệ thuật ánh sáng

Trong suốt 40 năm, kể từ năm 1979, bước vào lĩnh vực nhiếp ảnh với nhiều khó khăn, khổ luyện, đôi khi phải trả giá đắt cho những bài học kinh nghiệm về nghề, chị đã đạt được nhiều thành công.
Bắt đầu đến với nhiếp ảnh, chị không phải là người cầm máy mà là tiếp xúc với những vật liệu ngành ảnh, nhưng chính đó làm nền tảng cho chị có thể hiểu biết nhiều về kỹ thuật.
Năm 1982, chị được đưa vào ban tổ chức các cuộc thi của ngành ảnh. Chính môi trường này đã cho chị nhiều thuận lợi để có tầm nhìn rộng, nhạy bén, tinh tế trong việc “đọc” ảnh, nhận xét một tác phẩm ảnh, và cả cho việc rút kinh nghiệm trong sáng tác nghệ thuật của mình.
Năm 1982, chuyến đi sáng tác đầu tiên từ TP.HCM, ra Hà Nội, lên Tây Bắc để lại chị nhiều cảm xúc về đất nước, con người VN. 150 cuộn phim chụp trong đợt đó không chỉ là kỷ niệm mà còn là niềm vui khi được ghi lại những hình ảnh tuyệt đẹp như ý.
Cũng từ đây, như được khích lệ, như đã quyết tâm khẳng định tương lai sự nghiệp của mình, chị hồi tưởng:Một niềm vui khó tả, tôi nhắm mắt lại mà lòng thấy lâng lâng… Tôi tự nhủ với lòng mình, nhiếp ảnh đã cột chặt và cướp mất hồn tôi vào đó rồi.
Thành công nối tiếp thành công, năm 1987 chị chính thức là NSNA VN.Năm 1990 chị là một trong số rất ít NSNA VN được trao tặng tước hiệu Fiap đầu tiên của VN.
Năm 1989, chị được bầu vào BCH Hội NSNA TP.HCM để rồi sau đó, bằng tài năng được chứng thực qua những bức ảnh nghệ thuật đoạt các giải thưởng trong nước và quốc tế, bằng cả nhiệt tình đóng góp cụ thể gây dựng phong trào cho nền nghệ thuật nhiếp ảnh VN, tên Đào Hoa Nữ đã như một uy tín trong các ban giám khảo nhiều cuộc thi ảnh quốc gia..

Người khám phá vẻ đẹp VN bằng nghệ thuật ánh sáng

Con đường nghệ thuật đã đưa tôi đi tới nhiều miền của đất nước, thổi vào hồn tôi những luồng gió mới, mạnh mẽ, ấm áp, nuôi tôi mỗi ngày mỗi lớn lên, vững vàng hơn từ tâm hồn đến đôi chân và đôi tay cầm máy, từng bước từng bước đi lên phía trước. Bên kia ống kính luôn hiện ra những cảnh giới không lúc nào giống nhau: Những cánh đồng, những dòng sông, những ngọn núi mờ sương, hoặc có khi là một vực thẳm im lặng và bao trùm lên tất cả, bao giờ cũng vậy, là một chất thơ diệu kỳ và sâu thẳm. Giống như một linh hồn. Và một phút, trái tim như ngừng đập, tôi bấm máy.
TP.Huế là quê của chị, ở nơi đó có cả một kỷ niệm tuổi thơ mà cho dù xa Huế cả mấy mươi năm, chất Huế, tình cảm với Huế không thay đổi trong trái tim, tâm hồn chị. Có lẽ thế mà khi bước chân vào con đường nhiếp ảnh nghệ thuật, Huế là “ưu tiên” trong sáng tác của chị.
Từ những hình ảnh trang phục của ông hoàng bà chúa vương triều Nguyễn,hay những bộ ảnh về TP Huế, Lăng tẩm, chùa chiền … của chị ngoài tính nghệ thuật còn có giá trị như một minh chứng cho những vẻ đẹp truyền thống, di sản văn hoá tinh hoa của những bậc nghệ nhân dân gian Việt Nam, những làng nghề thủ công danh bất hư truyền ở Kinh thành Huế xưa vẫn đang tồn tại vượt thời gian,trở thành di sản văn hoá thế giới.
Đặc biệt bộ ảnh “ Cây đa- Bến cũ- Con đò” trong Festival Huế năm 2008 của chị mang một vẻ đẹp VN thuần tuý, đẹp như cổ tích, bàng bạc chất thơ, sâu lắng như những khúc ca dao dân ca không chỉ làm xúc động người xem là người VN mà còn mang đến nhiều cảm nhận sâu lắng về một đất nước thanh bình, hiền hoà đối với du khách nước ngoài.
Là một “bóng hồng” trong làng NSNA VN, nhưng có lẽ chị không thua kém phái mạnh về sức sáng tác và sức đi khắp vùng miền đất nước.. Và mỗi nơi dừng chân, là một bộ ảnh như một ghi chép sống động, bằng nghệ thuật ánh sáng hình ảnh đất nước VN.

Những trăn trở trong nghề và nghiệp

Là một NSNA,có một vị trí trong BCH Hội NSNA VN, theo chị, nhiếp ảnh VN có gì và thiếu gì trong xu thế hội nhập hiện nay?
Có- Nhiếp ảnh VN hiện nay có nhiều thuận lợi. Việc giao tiếp dễ dàng với các cuộc thi quốc tế, các cuộc giao lưu với NSNA nước ngoài, qua phương tiện truyền thông toàn cầu…đã tạo điều kiện cho NSNA VN được mở rộng tầm nhìn, không còn bó hẹp như trước, có thể mạnh dạn thực hiện những ý tưởng như ý. Đồng thời điều kiện hoàn thiện kỹ thuật cũng luôn được cập nhật, thậm chí có khi song song với nước ngoài.
Thiếu- Tính định hướng cho NSNA VN. Việc này thể hiện rất rõ là sự lặp lại, ít sáng tạo ở các tác phẩm ảnh. Tôi không thể chấp nhận việc những bức ảnh đã mang đi thi, được giải ở cuộc thi này lại mang sang cuộc thi khác, lại đoạt giải. Như thế thật sự người NSNA đã không làm mới mình, không tư duy sáng tạo, dậm chân tại chỗ… và thế là tự mình làm mình thụt lùi.
Một điều nữa là lực lượng NSNA VN vẫn chưa thật sự sẵn sàng cho những đổi mới, cả trong tư duy nghệ thuật, cả trong việc trang bị kiến thức, trình độ phổ cập về nhiếp ảnh đương đại.

Với những thành tích mà nhiếp ảnh VN đạt được trong thời gian vừa qua, chị có cho VN là “cường quốc” của nhiếp ảnh khu vực, hay thế giới? Ảnh VN đã đạt tới “đỉnh cao” nghệ thuật?
Không, tôi không khi nào dùng chữ “cường quốc”, cũng như dùng chữ “đỉnh cao”.Giải thưởng cũng là một cách đánh giá kết quả, đánh giá sự tiến bộ, phát triển, nhưng đó cũng chỉ là một “kênh” trong thế giới bao la của nghệ thuật. Không có một chuẩn nào, mốc nào quy định “đỉnh cao”. Trong nghệ thuật nói chung cũng không thể có cái gọi là “đỉnh cao”, vì nghệ thuật song hành cùng cuộc sống, nó luôn thay đổi và tiến về phía trước.

Chị có thể giải thích vì sao NSNA VN thường tham gia các cuộc thi ảnh quốc tế do Fiap bảo trợ, mà gần như không hoặc ít thi những cuộc thi ảnh nghệ thuật khác của Mỹ, Anh , Pháp…?

Thật ra rất đơn giản, VN là thành viên của Fiap- Liên đoàn ảnh nghệ thuật quốc tế. Mà tiêu chuẩn để được gia nhập làm hội viên Hội NSNA VN, được phong các tước hiệu của VAPA- Hội NSNAVN,cũng dựa vào điểm số theo chuẩn của Fiap. Ví dụ,muốn được là hội viên Hội NSNA VN phải được 50 điểm, 1 ảnh được treo trong cuộc thi cấp quốc gia do Hội NSNA VN tổ chức được tính 10 điểm, 1 ảnh được treo trong cuộc thi quốc tế do Fiap bảo trợ được tính 2-3 điểm…
Fiap còn là một sân chơi ảnh mang tính rộng rãi, phổ cập, nên không quá “kén”. Còn các cuộc thi ảnh nghệ thuật khác, họ thường đòi hỏi tính chuyên nghiệp, sáng tạo và kỹ thuật cao, cũng rất khó “chơi”, nên ít anh em NSNA VN mình tham dự.

Quan niệm của chị về ảnh báo chí? Có phải là nghệ thuật?
Chắc chắn ảnh báo chí là nghệ thuật. Nó còn nghệ thuật hơn cả ảnh nghệ thuật thuần tuý. Vì ảnh báo chí, ngoài những chuẩn mực trong quy tắc chụp ảnh như ánh sáng, bố cục, độ xa gần, toàn cảnh hay đặc tả… còn mang trong bức ảnh thông tin theo chuẩn của báo chí: Ai, Việc gì, Khi nào, Ở đâu, Như thế nào. Mà độ khó còn cao hơn vì chỉ có một khoảnh khắc để chụp, không thể chậm, hay bố trí, đòi hỏi không chỉ bản lĩnh, tài năng của người chụp ảnh mà còn là sự nhạy cảm, kinh nghiệm và nhiều yếu tố khác.

Phong trào các CLB nhiếp ảnh nở rộ, trên mạng cũngcó rất nhiều trang web mang tên “photo… art”,có nhiều ảnh đẹp.Chị có nghĩ điều đó sẽ “ảnh hưởng” làm giảm giá trị của danh hiệu NSNA VN?
Không! Mọi người đều có quyền bình đẳng thưởng thức nghệ thuật dưới mọi hình thức, trong đó có cái “thú” chụp ảnh. Nhưng cho dù là có những ảnh đẹp, thì đường dẫn đến nghệ thuật cũng không thể đơn giản như thế.
Không thể cứ dùng các phần mềm photoshop mới nhất như CS3-CS4… để tạo nên những bức ảnh gọi là nghệ thuật. Không thể cứ có một studio chụp các người mẫu, người đẹp, lên các phương tiện truyền thông nói về nhiếp ảnh… là đã trở thành NSNA.
Nhưng mặt khác, thì việc từ “phong trào” thành “chuyên nghiệp” cũng có thể lắm. Ví dụ như CLB Nhiếp ảnh Gia Định của TP.HCM, hiện giờ có “danh tiếng” với nước ngoài, có uy tín để được Fiap bảo trợ cho một cuộc thi ảnh quốc tế do họ tổ chức lần đầu tiên ở VN ở cấp CLB vừa diễn ra cuối năm 2008.

Mơ ước và dự định của chị về nhiếp ảnh trong tương lai gần và tương lai xa?
Tôi đang thực hiện bộ ảnh để làm sách ảnh kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội, khoảng 240 trang,với nhiều ý tưởng mới lạ, mang tên:”Việt Nam, những nẻo đường”. Với ý nghĩa, tất cả những nẻo đường đất nước rồi cũng hướng về thủ đô Thăng Long- Hà Nội. Đây sẽ là bộ ảnhmới nhất, và gần như chưa được công bố.
Mong mình có được cái đầu lạnh, trái tim nóng, chân mạnh khoẻ, mắt tinh anh để đi được nhiều, chụp được nhiều những hình ảnh đẹp của đất nước, con người VN.


Hoài Hương