Tim Page-Việt Cộng là những huyền thọai

Tim Page- Việt Cộng là những huyền thọai

Tim Page sinh tại Kent, Anh, năm 1944. Ông bắt đầu sự nghiệp năm 18 tuổi tại Lào. Năm 1965 làm phóng viên ảnh chiến trường ở Việt Nam cho UPI, AP, và tờ Paris Match. Ông cùng với một số đồng nghiệp sáng lập và là thành viên của Quỹ tưởng niệm các nhà báo Đông Dương(IMMF). Ông có nhiều họat động đóng góp cho sự nghiệp nhiếp ảnh Việt Nam, được Hội NSNA VN trao tặng Huy chương “Vì sự nghiệp nhiếp ảnh Việt Nam” tháng 1.2002.Sau chiến tranh ông đã nhiều lần sang VN làm phim, mở workshop ảnh báo chí, làm sách…

Tôi quen với Tim Page từ tháng 1.2002, khi ông cùng một đoàn các phóng viên ảnh báo chí lừng danh thế giới, thành viên của IMMF sang VN mở worlshop ảnh báo chí bồi dưỡng nghiệp vụ cho phóng viên ảnh VN trong 8 ngày. Và mở cuộc triển lãm bộ ảnh Requiem- Hồi niệm.Một mái tóc xám bạc, một giọng nói trầm ấm, đôi mắt xanh tinh anh, chiếc máy ảnh Leica và khăn rằn quàng cổ,một con người cởi mở, chân tình và thân thiện, rất hào phóng nụ cười và sẵn sàng trả lời tất cả những câu hỏi của mọi người, không sợ mất thời gian nhiều khi chỉ để nhận xét và góp ý cho 1 tấm ảnh… Sau đợt đó, thêm 2 lần nữa mở worlshop do IMMF tài trợ năm 2005, 2007,lần nào sang VN ông cũng cho tôi biết, để có thể gặp lại nhau như người bạn cũ.Trong câu chuyện cứ được một lúc là ông lại chuyển về đề tài VN, và không lần nào không thốt lời thán phục:”Việt Cộng là những huyền thọai”, đặc biệt ông rất khâm phục những phóng viên ảnh chiến trường của VN thời chống Mỹ.
Thưa ông, hiện thời ông đang làm gì
Tôi từ giã nghề phóng viên chiến trường, vì sức khỏe, tuổi tác và nhiều thứ khác nữa không thể “theo” được, như độ nhanh nhạy và phản xạ khi tác nghiệp, không thể như thời cách đây 30- 40 năm. Nhưng tôi vẫn “tâm” hướng ra chiến trường, bằng cách tích cực họat động tưởng nhớ tới các đồng nghiệp đã hy sinh, không phân biệt quốc gia nào, phe phái nào ở cuộc chiến tranh tại Đông Dương, trong đó có VN.Hiện thời tôi cũng có một nghề nghiệp ổn định, giáo sư ảnh báo chí ở ĐH. Griffith, Australia.
Có thể tóm tắt cuộc đời và sự nghiệp của ông vài dòng ngắn nhưng rất nhiều tình tiết khá thú vị. 1962, 18 tuổi , Tim Page một mình lái xe cuộc phiêu lưu kỳ thú ở Pakistan, Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan và Lào. Đến Lào, để kiếm tiền, ông xin làm cố vấn nông nghiệp cho cơ quan USAID-Mỹ. Sau đó trở thành cộng tác viên ảnh thời sự cho các hãng thông tấn UPI và AFP. Loạt hình âm mưu đảo chính ở Lào năm 1965 đã giúp Tim Page được tuyển làm nhân viên của văn phòng UPI tại Sài Gòn.
Trong thời gian làm phóng viên ảnh chiến trường tại VN và Campuchia, Tim Page 3 lần bị thương. Vậy mà cuộc chiến 6 ngày ở Trung Đông năm 1967, ông đã có nhiều ảnh nóng nơi chiến trận.Tháng 4.1969, lúc nhảy ra khỏi trực thăng để phụ khiêng các binh sĩ bị thương lên máy bay, một mảnh pháo lớn đã cắm phập vào đầu của Tim, thoát chết, với hơn nửa bộ não còn lại. Chính trong thời gian dưỡng bệnh, Tim Page bắt đầu tham gia vào phong trào phản chiến của các cựu binh,phế binh Mỹ trở về từ chiến trường VN.
Xuất phát từ đâu mà ông cùng đồng nghiệp sáng lập IMMF?
Đầu năm 1970, tôi nhận tin người bạn thân nhất của mình, Sean Flynn, cũng là phóng viên ảnh, bị bắt và mất tích ở chiến trường Campuchia.Rất buồn.Sau chiến tranh, tôi đã nhiều lần tìm kiếm, nhưng tới cuối năm 1990, qua các chương trình POW/MIA, tôi mới biết được nơi chôn cất người bạn thân này. Sau sự kiện đó, tôi có làm phim tài liệu khai thác số phận của 2 phóng viên ảnh chiến trường là Sean Flynn và Dana Stone, rồi cùng vài đồng nghiệp khác như Horst Fass (từng 12 năm phụ tránh văn phòng AP ở Sài Gòn 1962-1973) và một số phóng viên ảnh chiến trường kỳ cựu của AP, UPI… thành lập Indochina Media Memorial Foundation (IMMF), một tổ chức phi lợi nhuận tưởng nhớ tất cả các nhà báo đã tử thương hoặc mất tích ở chiến trường Đông Dương trong thời gian từ 1945- 1975, thông qua các dự án đóng góp cụ thể cho các địa phương.
Điều gì ám ảnh ông và đồng nghiệp làm cuốn sách ảnh Requiem- Hồi niệm, đã được đưa qua nhiều nước triển lãm và được giữ lại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh VN tại TP.HCM vĩnh viễn?
Đúng là bắt đầu từ những người bạn của tôi Sean Flynn,Dana Stone, Ken Potter, Sawada Kiochi…đều tử nạn ở chiến trường VN. Nhưng sau đó, khi tập hợp các tấm ảnh, tôi đã cảm nhận một điều gì đó những đồng nghiệp đã hy sinh của tôi muốn nói, những bức ảnh ngọ nguậy, sống động… Vâng!Hôm nay, thế giới vẫn còn chiến tranh. Phải để cho nhân lọai thấy chiến tranh là sự hủy diệt, là sự vô nghĩa. Là như các thông điệp của các bạn tôi đã để lại từ những tấm ảnh chiến trường đẫm máu, đầy chết chóc.
Những đồng nghiệp VN- Quân Giải phóng, không chỉ họ là phóng viên chiến trường thuần túy như chúng tôi, họ còn là những anh hùng, là chiến sĩ vì Tổ quốc mà hy sinh. Ảnh của họ tóat ra những thông điệp chiến thắng của một dân tộc bất khuất. Họ cũng đã hy sinh để những khỏanh khắc không thể nào quên của cuộc chiến tranh chính nghĩa cho tất cả hôm nay.Tôi muốn điều đó có trong “Hồi niệm”, cũng là lời cảnh báo cho các cuộc chiến tranh hủy diệt hôm nay, không có thế lực nào bẻ gẫy ý chí của một đất nước, một dân tộc, dù phải hy sinh mất mát.
Thời gian làm phóng viên chiến trường ở miền Nam VN, kỷ niệm nào ông nhớ nhất?
Ba lần bị thương, tưởng vĩnh viễn không còn nhìn thấy thế giới hòa bình. Nhưng nhớ thì tôi lại bị chính mấy tấm ảnh của các ông “Việt Cộng”, được các báo phương Tây lấy từ nguồn của TTXVN, báo Nhân Dân, Quân Đội Nhân Dân. Tôi còn nhớ khi thấy tấm ảnh “Chiếm căn cứ Đầu Mầu” của ông Đòan Công Tính, tôi đã rất khâm phục, sau đó là lọat ảnh chiến sự về Thành cổ Quảng Trị của ông ta, mà khi đó chúng tôi không thể lọt vào được.
Rồi sau này được nghe kể, để có được những tấm ảnh đó, ngòai lòng dũng cảm, ngòai cái máy ảnh, ngòai nhạy cảm sắc bén của người phóng viên chiến trường, ông ta (ĐCT) chỉ có bát sắt và ống giầy làm phương tiện tráng rửa ảnh. Đối với tôi, VN và các chiến công của họ đã là huyền thọai, phóng viên Việt Cộng còn huyền thọai hơn. Tôi cũng biết họ đã phải đổ nhiều máu cho những tấm ảnh chiến sự, để kịp thời khích lệ tinh thần của quân và dân VN trong một cuộc kháng chiến tòan dân bảo vệ độc lập, tự do cho Tổ quốc.
Sau Requiem- Hồi niệm, ông còn có những gì liên quan đến các đồng nghiệp “Việt Cộng”?
Năm 1997 Requiem- Hồi niệm tập hợp ảnh của 135 phóng viên ảnh chiến trường hy sinh ở Đông Dương,trong đó có 72 phóng viên- liệt sĩ Việt Cộng như Hồ Ca, Bùi Đình Túy, Lương Nghĩa Dũng, Trần Bỉnh Khuôi…, duy nhất có một ảnh của một phóng viên “Việt Cộng”, còn sống đến hôm nay, ông Thế Đính, đang sinh sống tại Hải Phòng, VN. Đó cũng là kỷ niệm hy hữu của cuốn sách này(để kể lại thì là một câu chuyện dài).1999 sách hòan thành và đã đi nhiều nước trên thế giới.Tháng 4.2000, sách đã được giới thiệu ở VN, và tháng 1.2001 nó được ở lại VN vĩnh viễn trong Bảo tàng Chứng tích chiến tranh TP.HCM.
Tháng 4.2002, tại Mỹ, tôi cho ra mắt cuốn “Another Vietnam”- Ảnh chiến tranh từ phía bên kia(VN), tập hợp hàng trăm tấm ảnh của các phóng viên chiến trường VN như Minh Trường, Đòan Công Tính, Lâm Tấn Tài, Dương Thanh Phong, Đinh Quang Thành, Văn Bảo, Trọng Thanh… trong đó có cả ảnh chưa công bố ở VN.
Tôi vẫn say mê với kho tàng quý giá ảnh chiến tranh của các bạn. Sau “Another Vietnam”, tôi đã phác họa cuốn sách thứ 3 về chiến tranh VN:”Out of the shadows:Thirty years of war through Vietnam Eyes”- 30 năm chiến tranh qua cái nhìn của người VN.Tôi đã qua lại VN nhiều lần, sưu tầm, lùng tìm và lựa chọn. Các bạn đang giữ một kho báu vô giá, không chỉ tôi mà nhiều người khác cũng đang muốn sang VN để làm sách ảnh về chiến tranh VN. Tôi cũng còn có thêm 1 cuốn sách về VN:”Mindful Moment”, sẽ giới thiệu sau với các bạn VN.
Vì sao VN lại có thể làm cho ông bỏ nhiều thời gian, không chỉ làm phim, làm sách ảnh, còn trực tiếp tổ chức giảng dạy những khóa bồi dưỡng nghiệp vụ ảnh báo chí cho phóng viên VN… mà tất cả là “phi lợi nhuận”?
1965 tôi là một chàng trai trẻ, lần đầu tới VN và bị “vứt” vào một cuộc chiến tranh mà càng chứng kiến càng thấy sự phi lý và tàn bạo không thể chấp nhận được.Nhiều người bạn của tôi đã nằm xuống, trong đó có những người cho đến hôm nay vẫn là ẩn số.Quá nhiều máu của người vô tội VN không liên quan gì đến nước Mỹ xa xôi đổ xuống.
Nhưng cũng chính được tận mắt chứng kiến mà tôi khâm phục “Việt Cộng”,những người dân VN, là huyền thọai sống, đã kiên cường và quyết liệt để chiến đấu,một cuộc chiến không cân sức, nhưng đã giành được chiến thắng một cách thần kỳ. Tôi có nhớ câu nói của Chủ Tịch Hồ Chí Minh đọc được ở trong một cuốn sách:”Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”. Một đất nước có ý chí như thế thì không sức mạnh nào đè bẹp được.
Tôi cảm phục. Và tôi yêu đất nước VN. Rồi tôi muốn khám phá VN khi chiến tranh đã là “hồi niệm” của các bạn.Tôi tò mò, VN sau chiến thắng, đi qua cuộc chiến tranh với nhiều mất mát hy sinh thương vong, đổ nát… sẽ làm như thế nào để tiếp nối những huyền thọai về lòng quả cảm, kiên cường, chịu thương chịu khó, vượt thóat sự khó khăn, vươn lên mạnh mẽ, tạo dựng một cuộc sống hạnh phúc cho người dân.
Vâng! Lại là những gì tôi chứng kiến. Năm 1985, 10 năm sau chiến tranh, tôi đi theo đòan làm phim của Anh sang VN, những gì tôi thấy đã để lại trong trái tim tôi nhiều cảm xúc.Lúc đó VN còn khó khăn lắm,còn bị Mỹ cấm vận, chưa được phát triển mạnh mẽ về mọi mặt như hôm nay. Tôi đã nghĩ sẽ làm một điều gì đó giúp VN trong khả năng của tôi, cũng như một sự chuộc lỗi vì sự có mặt của tôi trong chiến tranh. Và sau đó tôi đã nhiều lần sang VN với những mục đích rất thân thiện , như bạn đã biết.
Còm một riêng tư nữa, tôi sang VN, trước hết là muốn hưởng không khí thanh bình đến ngọt ngào của đất nước bạn. Thế giới vẫn bất ổn ở nhiều nơi, bom đạn vẫn còn gieo chết chóc khổ đau cho nhiều người, chỉ có VN, cảm giác đúng là bình an. Và một chút tham vọng, tôi vẫn muốn tìm hiểu những bí ẩn gần như là huyền thọai của các đồng nghiệp Việt Cộng năm xưa trên chiến trường, vì sao mà họ có những tấm ảnh tuyệt vời đến thế, nó “sống” như một nhân chứng lịch sử vô giá.
Ước mơ lớn nhất trong cuộc đờicủa ông?
Hòa bình. Chắc bạn cũng biết là khi tôi ký tặng ai chữ ký của mình, tôi thường viết câu:”Reality check with Peace”- Thực tế phải kiểm chứng bằng hòa bình.Tôi là phóng viên chiến trường, đã chứng kiến quá nhiều chết chóc,tàn phá, hủy diệt, bản thân tôi cũng tưởng rằng nằm lại trên chiến trường, nên hòa bình là ước mơ không chỉ riêng tôi. Để có được hòa bình, đất nước các bạn đã phải trả bằng bao nhiêu sự hy sinh của bao nhiêu thế hệ, lịch sử của đất nước bạn đã chứng minh. Hòa bình và Hòa bình.
Và cho tôi qua bạn gửi lời chúc phúc đến VN. Chúc đất nước VN mãi sống trong hòa bình, an vui , hạnh phúc, giàu có, vững mạnh./.

Hòai Hương thực hiện