Vinh dự tự hào hay sự xa xỉ không cần thiết?

Vinh dự, tự hào hay sự xa xỉ không cần thiết?


Ngày 26.8.2008, từ thành phố nhỏ Zilina- Slovakia, trong phiên họp của Đại hội lần thứ 29 của FIAP-Liên đòan nghệ thuật nhiếp ảnh quốc tế, Việt Nam đã được đồng ý cho đăng cai Đại hội lần thứ 30 vào năm 2010 tại Hà Nội. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã chính thức công bố thông tin trên các phương tiện truyền thông trong nước.


Vinh dự và tự hào, hay thành tích ảo?

Sau khi từ Đại hội lần thứ 29 của FIAP trở về, ông Chu Chí Thành, Chủ tịch Hội NSNA VN đã thông báo chính thức với truyền thông VN thông tin: VN được FIAP đồng ý cho đăng cai Đại hội lần 30 tại Hà Nội năm 2010. Theo ông, đây là một vinh dự và là niềm tự hào của NAVN,thành viên thứ 65/100 của FIAP từ năm 1991, vì kể từ tháng 1.1947 khi FIAP thành lập, tháng 6.1950 Đại hội lần đầu tiên, thì VN là nước châu Á thứ 2 sau Trung Quốc được đăng cai tổ chức Đại hội.
Nếu so sánh số lượng các tước vị của NSNA VN được FIAP phong tặng là 150 nhiếp ảnh gia/1triệu nhiếp ảnh gia/ 100 Hiệp hội các nước và vùng lãnh thổ / 5 châu lục, được FIAP đại diện quyền lợi, thì con số này không phải là nhiều so với các quốc gia khác.Nếu so sánh lịch sử NAVN với các quốc gia khác thì VN chỉ là một quốc gia “trẻ” mới gần 140 năm từ lúc xuất hiện tiệm chụp ảnh đầu tiên Cảm Hiếu Đường của Đặng Huy Trứ, và thật sự phát triển trong vòng hơn 55 năm nay kể từ Sắc lệnh về ngành Nhiếp ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 16.3.1953. Và nếu như tính số NSNA được phong tặng của Hội NSNA VN gần 700 người, cùng với những thành tích đạt được trong các giải thưởng ảnh quốc tế danh tiếng, thì NAVN chưa phải là một “cường quốc” nhiếp ảnh… Bởi lẽ nhìn vào cuộc thi sẽ thấy danh sách tác giả VN tham dự dài dằng dặc nhiều khi áp đảo cả nước chủ nhà.
Trong hào quang lấp lánh của những giải thưởng ảnh nghệ thuật quốc tế do FIAP bảo trợ mà VN đọat được, nếu nhìn một cách chính xác và thành thật với trình độ của mình, thì NAVN không nên quá đề cao vào thành tích từ FIAP, thậm chí có thể nói đó là giải thưởng ảo, thành tích ảo. Sự thật một số NSNA VN luôn lấy những ảnh đã đọat giải thưởng ảnh ở những cuộc thi ảnh quốc tế do FIAP bảo trợ, luân phiên mang thi hết cuộc này đến cuộc khác, 1 ảnh có thể đọat hàng chục giải và có khi mấy năm liền không có ảnh nào khác, giải thưởng vì thế không thể “đo” được trình độ chính xác. Vì là sự lặp lại hay làm cũ mình, không có tư duy sáng tạo mới.
Trên báo “Văn nghệ Trẻ” số gần đây, trong bài viết “VN có phải là cường quốc nhiếp ảnh”, đưa ra thông tin có 1 NSNA VN trong vòng 3 năm từ 2002-2005 mà đọat tới 225 giải thưởng ảnh quốc tế…(nguồn từ www.vapa.org.vn) Thế nhưng thực tế nhìn vào những bức ảnh đoạt giải của nhà nhiếp ảnh nọ đã đăng trên các phương tiện truyền thông, thì phần lớn trong số đó là sự trùng lặp, thậm chí có ảnh chụp cách đây gần 10 năm nhưng năm 2008 vẫn mang đi thi và tiếp tục đọat giải!
Lấy thực tế gần nhất là giải thưởng Cup FIAP vừa đọat được của VN trong Biennal Đại hội FIAP lần thứ 29 ở Zilina- Slovakia với bộ ảnh đen trắng 10 bức về “ Nếp sống văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số Tây Nguyên-VN”(trong số đó có nhiều ảnh đã từng mang đi nhiều cuộc thi khác và đọat giải), dù đọat Cup do tổng số điểm cao hơn các đòan khác nhưng về cá nhân thì tất cả 10 ảnh chỉ đọat giải “danh dự”- 1 hình thức tương tự giải khuyến khích, thế mà có NSNA VN tác giả 1/10 ảnh khi trả lời phỏng vấn báo chí đã cho rằng “đây là giải thưởng để đời”??? Chưa kể bộ ảnh 10 bức đó là hình ảnh một Tây Nguyên xưa cũ,còn nhiều khó khăn, thậm chí lạc hậu mà chưa thấy những nét đổi mới tích cực của một Tây Nguyên phát triển mạnh mẽ ngày nay. Khi đem những hình ảnh đó ra thế giới sẽ làm bạn bè năm châu hiểu không đầy đủ về một Tây Nguyên trong cuộc sống mới của ta.
Nhìn lại lực lượng NSNA VN, hàng năm, gần như chỉ “quẩn quanh” trong các cuộc thi do FIAP bảo trợ, còn các cuộc thi đẳng cấp khác mang tầm chuyên nghiệp của thế giới như Giải ảnh báo chí thế giới (World Press Photo, Pulitzer…), ảnh nghệ thuật IPA… thì vắng bóng tính từ năm 1975 tới nay. Một giải thưởng vàng ảnh báo chí khu vực Châu Á năm 2007 lần đầu tiên tổ chức tại Thượng Hải- Trung Quốc, 1 phóng viên ảnh VN đọat giải, thì lập tức đã “vống” lên là “tầm cỡ đối trọng với WPP”!!
Ta tự đề cao ta hay ta quá tự tin vào những gì đã đạt được, mà không thấy thực chất của giải thưởng, để rồi tự huyền hoặc mình, ảo tưởng về tài năng, cho là mình đã có thể bằng hay hơn trình độ của các nước khác ? Rồi lấy đó để tự hào, đánh lừa mọi người và đánh lừa cả chính bản thân mình. Căn bệnh AQ đã lây lan.

FIAP, sân chơi quốc tế của các nhà nhiếp ảnh nghiệp dư

Với tôn chỉ, mục đích ban đầu là tập hợp những người chụp ảnh thuộc Hiệp hội nhiếp ảnh các nước, tạo lập mối liên hệ quốc tế hữu nghị, thân thiện giữa các châu lục, và có thể thông qua những bức ảnh góp phần bảo tồn những di sản văn hóa nhân lọai, bảo vệ môi trường thiên nhiên trên trái đất… , những người sáng lập ra FIAP cũng đã xác định đây chỉ là sân chơi của những người yêu thích nghệ thuật ánh sáng trên thế giới. Vì lẽ đó mà trong tấm thẻ FIAP có dòng chữ:”… Người cầm thẻ này không coi nhiếp ảnh là mục đích chính của cuộc sống ”- The bearer of this card does not take photographs for professional purposes .Và trong dòng chữ làm blast trang web của FIAP cũng có dòng chữ khẳng định:”Nhiếp ảnh nghiệp dư xuyên thế giới”- La Photographie Amateur à travers le monde.
Có lẽ thế mà những tiêu chuẩn để được phong tước hiệu của FIAP không quá khó khăn, chỉ cần đạt được một số giải thưởng nhất định, thậm chí chỉ cần ảnh được treo ở một số cuộc thi là có thể được tính điểm để cộng và đủ điểm là được phong, theo từng cấp từ A. FIAP đến E. FIAP và cao nhất là M.FIAP. Nhưng quan trọng hơn là khi làm hồ sơ xin phong tước, ngòai những tiêu chuẩn đã đạt được, còn phải đóng một số tiền theo quy định, thì sau đó mới có được bằng chứng nhận.
FIAP là một tổ chức phi chính phủ- ONG/NGO,nên việc bảo đảm họat động của tổ chức là do sự tình nguyện của một số “Mạnh Thường Quân” sáng lập và sau đó là đóng góp lệ phí của các thành viên tham gia. Nhưng quy mô ngày càng rộng hơn nên lệ phí không bảo đảm cho các họat động, FIAP đã kinh doanh logo của mình bằng các họat động quảng cáo cho các hãng sản xuất thiết bị chuyên ngành nhiếp ảnh, sản xuất các sản phẩm kỷ niệm như huy chương, cờ, khăn, áo, cravate, huy hiệu…để bán. Ở một khía cạnh nào đó thì FIAP ngòai một sân chơi ảnh nghiệp dư còn là một nơi để các hãng sản xuất thiết bị ngành nhiếp ảnh và cả bản thân FIAP kinh doanh kiếm lợi nhuận.Còn lợi nhuận thuộc về ai, thì chỉ có Ban điều hành FIAP biết. Tiêu chí lúc mới thành lập “phi lợi nhuận” đã không còn. Cũng vì lẽ đó mà UNESCO đã rút tên FIAP ra khỏi danh sách cơ quan văn hóa thuộc Liên Hiệp Quốc.

FIAP-Có phải là một cuộc chơi xa xỉ với Việt Nam?

Trên vài bình diện để xét, FIAP là một sân chơi xa xỉ với các NSNA VN. Trước hết, về lệ phí. VN là thành viên của FIAP, nên phải đóng lệ phí theo tỉ lệ số người được FIAP đại diện và quy định mức đóng cho những họat động của FIAP trong năm. Nghe đâu, VN đã một lần “xin” giảm (hay miễn) vì là nước nghèo, nhưng Ban điều hành FIAP không chấp nhận, nếu VN không đóng lệ phí trong 2 năm liên tiếp thì VN phải rút tên ra không còn là thành viên của FIAP. Trong các cuộc thi ảnh,gần như không có cuộc nào là không có lệ phí tính bằng USD, EURO…, có những NSNA VN một năm thi không biết bao nhiêu cuộc, số tiền bỏ vào cho thi ảnh rất nhiều, nhưng kết quả thì không phải ai cũng có thể đạt được để có khỏan tiền thưởng tương xứng bù lại.
Nhìn vào danh sách các nhà nhiếp ảnh trên thế giới tham gia các cuộc thi ảnh do FIAP bảo trợ, hình như chỉ có VN là “tung” vào sân chơi này lực lượng hùng hậu nhất, tòan là các NSNA, không của Hội NSNA VN thì cũng là NSNA của địa phương.Trong khi “thí sinh “ dự thi thế giới là dân “amateur” thi ảnh theo tuỳ hứng, không coi ảnh là nghề chính, nghiệp chính. Thường ngày họ vẫn làm công việc khác mưu sinh, ảnh chỉ là thú chơi tay ngang. Vì thế thi đấu ở nhiều cuộc thi, “chuyên nghiệp “ VN thắng “amateur” thế giới cũng đâu có gì quá tự hào?
Còn các tay chơi “amateur” VN thì hầu như không ai dám chơi hay không hứng thú tham gia vì có thể thấy không thích hợp, hay không muốn lãng phí vào trò chơi không chắc phần thắng.
Và vấn đề thời sự nhất là việc VN đăng cai Đại hội lần thứ 30 của FIAP vào năm 2010 tại Hà Nội. Không biết đây có phải là một ý tưởng trong phút chốc bốc đồng của những người lãnh đạo Hội NSNA VN, hay muốn có một dấu ấn thành tích cá nhân trong nhiệm kỳ của mình? Hãy thử nhìn lại vấn đề một cách thấu đáo nhất để suy xét.
Năm 2010 là năm VN có rất nhiều ngày lễ kỷ niệm lớn: 80 năm thành lập Đảng CSVN, 35 năm giải phóng Sài Gòn thống nhất đất nước, 120 năm sinh nhật Bác Hồ, 65 năm Cách mạng Tháng 8 và Quốc khánh 2.9… Và quan trọng nhất là kỷ niệm 1000 năm Thăng Long- Hà Nội. Bao nhiêu công việc phải làm, bao nhiêu công trình cần hòan thiện, bao nhiêu dự án quốc kế dân sinh, văn hóa xã hội cần lo. Lại thêm nhiều lắm những quan hệ ngọai giao, khách mời của Nhà nước, Chính phủ… Những công tác bảo đảm về an ninh quốc gia, trật tự xã hội cũng cần phải được thực hiện tốt, chưa kể ngân sách Nhà nước bỏ ra để làm những việc đó không phải là nhỏ.
Đại hội FIAP vào thời điểm này, có phải là một tính tóan đúng không? Thứ nhất về địa điểm, gần như các nước đăng cai thường đưa về các thành phố địa phương, gần nhất là Trung Quốc- tổ chức ở Thành Đô, Tứ Xuyên, mới đây là Zilina- Slovakia, thế mà ta lại làm ở Thủ đô Hà Nội. Thứ hai, về ngân sách tổ chức, FIAP chỉ tài trợ một phần nhỏ- từ tiền lệ phí của các thành viên, còn nước chủ nhà đăng cai sẽ chi ra phần thiếu hụt, một khỏan không hề nhỏ( mà chắc các lãnh đạo Hội NSNA VN đều biết), để bảo đảm các họat động của Đại hội trong thời gian diễn ra, tiền đó thì chắc chắn không thể là tiền riêng của cá nhân nào, mà sẽ là một khỏan chi do ngân sách Nhà nước chu cấp- là tiền thuế của dân, cho một cuộc vui vẻ của các NSNA VN. Thứ ba, là chủ nhà, thì phải hiếu khách, việc tổ chức ăn, nghỉ, đi lại tham quan cho khỏang 250 đại biểu nước ngòai (là những nhà nhiếp ảnh tự do, trong đó không lọai trừ có những nhà nhiếp ảnh không thiện cảm với VN), không là chuyện nhỏ, chưa tính đến việc bảo đảm vấn đề an ninh cho khách và cho cả VN khi những vị khách này không phải lúc nào cũng kiểm sóat được họ.
Hãy nên xem lại “ niềm vinh dự và tự hào” trong việc tổ chức Đại hội lần tứ 30 của FIAP tại Hà Nội, VN có thật sự như thế không hay chỉ là một sự xa xỉ lãng phí không cần thiết./.



Lý Trần